Op woensdag 14 jan om 15:00 uur tijdens CUE 2026 gaven Bastiaan Schoof (NL) en Chris van Goethem (BE) een lezing over CANON II; het bewaren van erfgoed van lichtontwerpers, decorontwerpers en theatertechnologie.
CANON II: van voorstelling naar archief—hoe blijft kennis behouden?
Hoe bewaar je als bedrijf of ontwerper je erfenis duurzaam digitaal? Waarom zouden we zaken bewaren? En hoe bewaar je het dan zodat het ook toegankelijk blijft in de toekomst?
Tijdens de lezing bleek dat CANON II is ontstaan uit een eerder internationaal CANON project:
CANON – DE GESCHIEDENIS VAN DE THEATERTECHNIEK omvat 100 van de meest belangrijke praktijken, technologieën, personen, plaatsen, artefacten en gebouwen uit de geschiedenis van de theatertechniek. De resultaten zijn te vinden op de website van CANON en op de CANON database.
Hiermee wilden ze het bewustzijn en het begrip van de geschiedenis van de theatertechniek in Europa vergroten.Als de geschiedenis van de theatertechniek niet wordt vastgelegd en bewaard, zal er veel kennis en ervaring verloren gaan. Omdat de technologie voortdurend evolueert en de mensen die nog ervaring hadden met oude technieken letterlijk uitsterven.
Hoe kun je dan nog de historische geschiedenis of de lichtontwerpen van theatervoorstellingen begrijpen als je niet weet hoe de techniek werkte in die tijd?
Ook zijn veel technische verzamelingen in particulier bezit, het is van belang dat er ergens een plek komt zoals een open database waarbij die verzamelingen niet verloren gaan en inzetbaar worden voor onderzoek en research.
Waar gaat CANON II over?
CANON II is een driejarig Erasmus plus project gesubsidieerd door de Europese Unie. Het onderzoekt hoe we licht- en decorontwerpen, samen met de bijbehorende technologie, kunnen bewaren voor de toekomst.
Bij het CANON II researchproject ligt de focus op lichtontwerp, lichtmateriaal en decorontwerp. Van ieder onderwerp zullen 4 cases bestudeert en uitgewerkt worden. De bestaande Canon database wordt aangepast, uitgebreid en publiekstoegankelijker gemaakt. Tegelijkertijd ontwikkelen ze handleidingen over hoe te documenteren. Zodat de Canon database ook na dit project verder kan doorgroeien.
Wie doen er mee?
Het project wordt gedragen door de volgende project partners:
Erasmus Hogeschool Brussel, Belgie
Berliner Hochschule fuer technik, Duitsland
College of Theatre and Performance, United Kingdom
Svensk Teaterteknisk Förening, Zweden
Institut Umeni Divadelni Ustav, Tsjechië
Stichting Instituut Lichtontwerpen, Nederland
Verder werken er veel assiocated partners mee in de diverse landen.
Licht kan je niet in een doos opbergen!
Hoe je precies lichtontwerp kan documenteren is onderwerp van het onderzoek. Licht is behoorlijk ongrijpbaar en los van de technische uitvoering is licht meer dan alleen het aantal lampen op een percentage. Licht creëert sfeer en emotie, om een uitgevoerd lichtontwerp te begrijpen heb je context nodig over de plek, de ruimte, techniek en de regie. In de praktijk blijkt dat lichtontwerpers nauwelijks of niet archiveren voor de toekomst. Digitale bestanden zijn na jaren niet meer bruikbaar of leesbaar. Archieven zijn privé of verspreid en niet op ons vakgebied georganiseerd. Ook zijn archieven niet altijd ontsloten. Het is veel makkelijker om documenten en objecten te archiveren dan lichtontwerpen en toneelbeelden. Vaak zijn de persfoto’s van een voorstelling detailfoto’s waarbij je geen goed beeld krijgt van het hele toneelbeeld.
Als voorbeeld gaf Bastiaan twee foto’s van Le Figaro lichtontwerp Henk van der Geest.
Waarom en voor wie doen ze dit project?
Het team doet dit project omdat het van belang is om de ontwikkelingen op theatergebied vast te leggen en te inventariseren. Niet alleen technisch maar ook de creatieve kant van het vakgebied. Veel hedendaagse ontwikkelingen komen voort uit het verleden. Geschiedenis leert ons over het heden en geeft perspectief en context over de toekomst. Maar als we niks bewaren raakt de geschiedenis verloren.
Waarom zijn er zoveel theaters afgebrand? Dat kwam door de opkomst van gaslicht! Een nieuwe technologie creëert verandering.
De database wordt openbaar en kan gebruikt worden door professionals, studenten, docenten, verzamelaars en andere archieven. De bedoeling is dat het makkelijker wordt om informatie te vinden en te koppelen naar andere archieven en informatiebronnen. Daarbij is het van belang om over landsgrenzen heen te kijken.
Archiveren geeft ruimte aan nieuwe inzichten
Als voorbeeld liet Chris een afbeelding van een lichtontwerp zien uit het archief van het Allard Pierson. Waarin een lichtontwerp als een partituur is uitgewerkt. Het betrof het lichtscript voor Poppetgom door Scarabee. Zo kan het ook! Een mooi voorbeeld van een lichtontwerp wat je niet direct op deze manier zou verwachten.
Wat gaat CANON II nu precies doen?
Keuze van documentatie uitwerken, welke criteria gaan we hanteren.
Zoeken naar wat, waar, is opgeslagen.
Zoeken naar verschillende vormen van documentatie voor ontwerpen.
Zoeken naar methode voor open data te gebruiken en om te linken. Onderzoeken hoe we digitale info kunnen bewaren en bruikbaar houden.
Hoe kunnen we licht, decor en techniek het beste beschrijven?
We zouden graag een taal ontwikkelen die iedereen zou kunnen toepassen. (Controlled language).
We gaan praktische handleidingen maken voor ontwerpers en technici. Bijvoorbeeld over hoe fotografeer je een object voor een archief, of hoe bewaar je je digitale tekeningen.
We gaan beschrijven hoe je een archief kan opstarten voor jezelf en hoe je dat zou kunnen linken aan de database.
Mensen uit het veld attenderen op dit onderzoeksproject!
Aan het einde van de lezing werd nog een publieke oproep gedaan over de Stichter tafel. Chris heeft de lichttafel in een archief gevonden maar weet niet hoe die werkt. Er werd aan de zaal gevraagd wie er ooit op deze tafel gewerkt of iemand kent die er mee gewerkt heeft?
En wat bleek? Bij de aanwezigen waren een stuk of 4 mensen die vroeger met een Stichter tafel hebben gewerkt!
De lezing eindigde met een oproep aan iedereen die wellicht nog ergens op een zolder of in een schuur zijn historische of recente theater materialen heeft opgeslagen neem gerust contact met op!
Chris van Goethem – chris.van.goethem@ehb.be
Bastiaan Schoof – bastiaan.schoof@ahk.nl
